Komunikat wraz z relacją wideo z debaty

poświęconej  zagrożeniom środowiska społecznego, przyrodniczego i kulturowego ziemi kłodzkiej w kontekście polityki ochrony przeciwpowodziowej i planowanych inwestycji hydrotechnicznych zorganizowanej przez Forum Ziemi Kłodzkiej – mieszkańców, organizacje pozarządowe, naukowców za wiedzą i zgodą Pani Dziekan Wydziału Architektury Politechniki Wrocławskiej prof. dr hab. inż. arch. Elżbiety Trockiej-Leszczyńskiej 27 maja 2019, w godz. 17:30-21:20 na Wydziale Architektury Politechniki Wrocławskiej,

ORAZ STANOWISKO FORUM ZIEMI KŁODZKIEJ

Forum Ziemi Kłodzkiej pragnie podziękować wszystkim uczestnikom obrad przeprowadzonych 27 maja 2019: przedstawicielom Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie i firmy Sweco Consulting Sp. z o.o., przedstawicielom organizacji pozarządowych, naukowcom, przedstawicielom samorządu terytorialnego oraz mieszkańcom ziemi kłodzkiej (łącznie na debatę przybyło ponad 70 osób). Dziękujemy autorom wystąpień i osobom zabierającym w głos w dyskusji. Pani prof. dr hab. inż. arch. Marzannie Jagiełło należą się wyrazy uznania za sprawne prowadzenie spotkania i moderowanie obrad, pani prof. dr hab. inż. arch. Elżbiecie Trockiej-Leszczyńskiej – podziękowania za udzielenie gościny i udostępnienie auli Wydziału, która swoją historyczną architekturą podkreślała rangę wydarzenia. Dziękujemy także Wytwórni Wód Mineralnych „Mineral” Sp. J, ZPChr z Gorzanowa i Gminnej Spółdzielni „Samopomoc Chłopska” w Bystrzycy Kłodzkiej za dostarczenie wody mineralnej uczestnikom debaty.

Cel debaty został osiągnięty. Uczestnicy mogli przedstawić i przedyskutować swoje stanowiska i poglądy odnośnie sposobów planowania i realizowania ochrony przed powodzią w regionie kłodzkim jak również w kwestii destrukcyjnych skutków inwestycji hydrotechnicznych na środowisko społeczne, kulturowe i przyrodnicze oraz krajobraz.

Treści wystąpień (które zostaną przekazane opinii publicznej do końca czerwca 2019 w formie dokumentu elektronicznego) w pełni odzwierciedlają stanowisko zajmowane przez Forum Ziemi Kłodzkiej:

  1. Ziemia kłodzka to terytorium cechujące się wyraźną tożsamością i unikatowymi wartościami historyczno-kulturowymi, społeczno-kulturowymi i przyrodniczymi oraz niepowtarzalnym krajobrazem, który współtworzą historia i współczesność regionu, przyroda i kultura oraz mieszkańcy.
  2. W realiach XXI  w. krajobraz  musi być postrzegany i traktowany w myśl zasad zrównoważonego rozwoju i w duchu Europejskiej Konwencji Krajobrazowej: jako ważna część jakości życia ludzi, dobro wspólne, zasób sprzyjający rozwojowi gospodarczemu.
  3. W planowaniu inwestycji oddziałujących na środowisko i krajobraz oraz przy sporządzaniu ocen takiego oddziaływania konieczny jest udział specjalistów różnych obszarów nauki – nie tylko przyrodników, ale również architektów, urbanistów, architektów krajobrazu, historyków architektury, historyków sztuki, geografów, kulturoznawców, etnografów, socjologów. 
  4. Plany zarządzania ryzykiem powodziowym – będące podstawą projektowania inwestycji hydrotechnicznych – muszą być tworzone w oparciu o pełne spectrum analiz i kryteriów oceny; należy uwzględniać nie tylko potrzebę ograniczania zagrożenia powodziowego i wyłącznie techniczne środki ochrony, lecz ogół możliwych działań służących osiągnięciu celu, jakim jest redukowanie strat (np. poprzez odpowiednie planowanie przestrzenne, przygotowywanie domostw na wypadek powodzi, kształtowanie świadomości mieszkańców).
  5. Kluczowe elementy czynnej i biernej ochrony przeciwpowodziowej przyjęte dla obszaru ziemi kłodzkiej – budowa wielkich suchych zbiorników i kanalizowanie odcinków rzek – można oceniać nie tylko jako szkodliwe dla krajobrazu, ale też jako anachroniczne, zwłaszcza w obliczu współczesnych i przyszłych zagrożeń suszą; planowanie  przez firmę Sweco zwiększenia retencji powodziowej wyłącznie poprzez budowę dużych suchych zbiorników, z pominięciem znaczenia różnych form małej retencji (i naturalnych, i technicznych) należy uznać za nieprofesjonalne. 
  6. Konieczne jest, aby bilans ekonomicznych zysków i strat związanych z realizowaniem ochrony przeciwpowodziowej był prowadzony w sposób kompleksowy, m.in. z uwzględnieniem ekonomicznej wartości krajobrazów i ich walorów rekreacyjnych, gospodarczego potencjału dziedzictwa (np. budowli zabytkowych), produktywności gospodarstw agroturystycznych.
  7. Należy domagać od decydentów się zmiany metod i standardów obowiązujących przy sporządzaniu studiów i analiz na potrzeby planów zarządzania ryzykiem powodziowym; w szczególności zmiany wymaga kwestionariusz tzw. analizy wielokryterialnej oraz sposób uwzględniania w niej środowiska społecznego i krajobrazu kulturowego.
  8. Niezbędne jest, aby przyszłe projekty hydrotechniczne prowadzone na ziemi kłodzkiej (jak również inne inwestycje oddziałujące na środowisko i krajobraz) były poprzedzane skrupulatnym i metodycznym ewidencjonowaniem zasobów środowiska kulturowego – szczególnie historycznej zabudowy wsi, historycznych obiektów związanych z gospodarczym wykorzystaniem rzek i potoków, historycznych założeń zieleni.
  9. Wszelkie oceny zagrożenia przeciwpowodziowego, plany ochrony i projekty inwestycji muszą być sporządzane z uwzględnieniem stanowiska mieszkańców – traktowanego na równi ze stanowiskiem ekspertów, organizacji pozarządowych i przedstawicieli samorządu terytorialnego.
  10. Za anachroniczną należy uznać argumentację, która uzasadnia wysiedlenia i wywłaszczenia oraz dewastację środowiska i krajobrazu – planowane w ramach walki z powodzią – koniecznością ochrony miejscowości leżących w niższych partiach zlewni rzek, ponieważ nikt nie ma prawa chronić jednych ludzi kosztem innych mieszkańców regionu, ich dorobku życia, dobrostanu psychicznego, utraty miejsc pracy; także kosztem wartości środowiskowych i krajobrazowych będących dobrem publicznym.
  11. Niedopuszczalne jest, aby najbardziej poszkodowane ofiary „przemocy inwestycyjnej” – ludzie wywłaszczani i wysiedlani na mocy tzw. specustaw całkowicie wbrew ich woli – byli traktowani przedmiotowo, bez zapewnienia im z urzędu opieki psychologicznej oraz rzeczywistej pomocy logistycznej i rzeczowej. 

Debata dała zarówno reprezentantom inwestora, jak też stronie społecznej możliwość wyartykułowania własnego punkt widzenia  i poznanie racji oponenta. Tę merytoryczną konfrontację traktujemy jako zapowiedź nowego otwarcia w relacjach decydenci–społeczeństwo, wstęp do prawdziwego dialogu między władzami instytucji, planistami i projektantami a naukowcami, organizacjami pozarządowymi i mieszkańcami w kwestii rozwiązywania problemu walki z powodziami i suszą, w regionie kłodzkim i nie tylko tam.

Forum Ziemi Kłodzkiej