Zasada, przedmiot i strategia działania

1. OKOLICZNOŚCI POWSTANIA FORUM ZIEMI KŁODZKIEJ

Forum Ziemi Kłodzkiej (dalej: FZK, Forum) zostało powołane do życia 4 maja 2019 r. w Starym Gierałtowie podczas roboczego spotkania inicjatorów i koordynatorów społecznego protestu podjętego w celu wstrzymania planowanych przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie, destrukcyjnych dla środowiska i krajobrazu ziemi kłodzkiej inwestycji hydrotechnicznych. Uczestnicy zebrania – Ewa Grochowska-Maszewska, Ryszard Kacprzyk, Viola Krajewska, Piotr Krajewski, Artur Kwaśniewski, Marta Kwaśniewska, Jolanta Piecuch, Tadeusz Maszewski, Krzysztof Soboń, Ryszard Soroko, Marzena Stołypko, Martyna Trzaska, Zbigniew Tyczyński – są założycielami Forum.

2. ZASADA, OBSZAR I PRZEDMIOT DZIAŁANIA FZK

  1. Forum Ziemi Kłodzkiej to płaszczyzna współpracy skupiająca mieszkańców regionu kłodzkiego, organizacje samorządowe i naukowców w celu monitorowania działań (zamierzeń i inwestycji) potencjalnie groźnych dla środowiska społecznego, przyrodniczego, kulturowego i dla krajobrazu ziemi kłodzkiej, jak również w celu wspierania i inicjowania działań służących ochronie i kształtowaniu środowiska tego regionu zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju.
  2. Forum działa wyłącznie w szerokim interesie społecznym, w szczególności w interesie mieszkańców regionu kłodzkiego; nie reprezentuje partykularnych interesów organów władzy państwowej bądź samorządowej, partii politycznych, związków wyznaniowych, podmiotów gospodarczych.
  3. Pełna polska nazwa Forum brzmi: Forum Ziemi Kłodzkiej, dopuszczalny jest skrót FZK; w tekstach obcojęzycznych można stosować nazwy:
  • w języku angielskim: Klodzko Land Forum,
  • w języku niemieckim: Glatzer Land Forum,
  • w języku czeskim: Fórum kladské země.
  1. Obszarem działania Forum jest ziemia kłodzka (region kłodzki) w granicach obecnego powiatu kłodzkiego.
  2. Forum jest tworzone przez osoby fizyczne, w tym również osoby chcące  reprezentować organizacje pozarządowe, instytucje naukowe lub inne podmioty prawne.  
  3. Kluczowe pojęcia wyznaczające sferę aktywności i przedmiot działań Forum to:
  4. środowisko – ogół komponentów otoczenia człowieka (materialnych i niematerialnych zasobów i uwarunkowań) czyli składników naturalnych jak też będących efektem ludzkiej działalności na danym obszarze, wraz z wzajemnymi powiązaniami, oddziaływaniami i zależnościami; tak szeroko rozpatrywane pojęcie „środowisko” obejmuje:
  • środowisko społeczne (przestrzeń społeczną) – czyli zbiorowości ludzkie i jednostki zajmujące dany obszar, wraz z ich kulturą, nauką, techniką i gospodarką, systemem praw i wartości, wzajemnymi relacjami, działaniami zbiorowymi i indywidualnymi itd., 
  • środowisko kulturowe  – czyli wytwory człowieka, materialne i niematerialne, historyczne i współczesne, wytworzone w procesie funkcjonowania grup społecznych i jednostek w przestrzeni geograficznej i zarazem w przestrzeni społecznej, będące obrazem przemian kultury, nauki, techniki i gospodarki, objęte ochroną prawną (jako dziedzictwo kulturowe), jak też nie podlegające takiej ochronie,
  • środowisko przyrodnicze – czyli ogół składników przyrody ożywionej (organizmów żywych) i przyrody nieożywionej (takich jak: budowa geologiczna, rzeźba terenu, klimat, wody, gleba) wraz z powiązaniami zachodzącymi między nimi i procesami (fizycznymi, chemicznymi, biotycznymi); 
  1. krajobraz – postrzegana przez ludzi przestrzeń, zawierająca elementy przyrodnicze i/lub wytwory cywilizacji, obejmująca również zamieszkujących tam ludzi (zbiorowości i jednostki), ukształtowana w wyniku działania czynników naturalnych lub/i działalności człowieka; inaczej: przestrzeń będąca sumą komponentów środowiska przyrodniczego, kulturowego i społecznego postrzeganą przez ludzi;
  2. zrównoważony rozwój – taki rozwój, w którym potrzeby obecnych pokoleń ludzkich są zaspakajane bez umniejszania szans przyszłych pokoleń na ich zaspokojenie, za sprawą integralnego traktowania gospodarki, środowiska społecznego i środowiska naturalnego; inaczej: taki sposób funkcjonowania państw i społeczeństw, w którym gospodarowanie prowadzi do zwiększenia spójności społecznej (służy zapewnieniu długoterminowego dobrobytu wszystkim członkom społeczeństwa, poszanowaniu ich godności i praw) oraz do chronienia i podnoszenia jakości środowiska przyrodniczego; inaczej: rozwój służący kształtowaniu ładu społecznego, przyrodniczego i ekonomicznego;
  3. zrównoważone gospodarowanie krajobrazem – sposób postępowania  mający na celu m.in.
  • ochronę krajobrazów i tworzenie nowych jakości w krajobrazie, 
  • wspieranie lokalnego rozwoju na bazie walorów krajobrazowych, 
  • respektowanie krajobrazu w planowaniu i realizowaniu rozwoju społeczno-gospodarczego, 
  • podniesienie jakości życia ludzi poprzez realizowanie modelu rozwoju uwzględniającego krajobraz, 
  • traktowanie krajobrazu jako czołowego zasobu gospodarczego, 
  • angażowanie społeczeństwa do działań ochrony, kształtowania i użytkowania krajobrazu. 
  1. tradycyjny charakter wsi – zgodność elementów i cech współczesnego układu funkcjonalno-przestrzennego osady wiejskiej ze stanem historycznym tj. sprzed 1945 roku, a w szczególności obecność takich elementów i cech jak: 
  • historyczny układ przestrzenny, w tym: układ ciągów komunikacyjnych, układ parcelacyjny, układ zabudowy,
  • historyczne dominanty funkcjonalno-przestrzenne, w tym: areał kościelny, cmentarze, areały dawnych rezydencji i folwarków, dawne gospody,
  • historyczna zabudowa, w tym: zabudowa zagrodowa, gospodarcza, produkcyjna,
  • historyczne obiekty małej architektury i tzw. rzeźby przydrożnej,  
  • historyczne założenia zieleni, 
  • tradycyjny sposób zagospodarowania pasa drogowego, w tym: szpalery drzew, elementy dawnych barier, historyczne nawierzchnie, 
  • tradycyjne formy współczesnej zabudowy i małej architektury, 
  • tradycyjny sposób zagospodarowania ogrodów przydomowych,
  • utrzymywanie form działalności gospodarczej będących kontynuacją stanu historycznego, 
  • kultywowanie tradycyjnych upraw rolniczych lub ogrodniczych, 
  • kultywowanie tradycyjnych form chowu zwierząt.

2. STRATEGIA DZIAŁANIA FZK 

2.1. Misją Forum Ziemi Kłodzkiej jest działanie na rzecz dobra wspólnego jakim są: środowisko społeczne, kulturowe i przyrodnicze oraz walory krajobrazowe regionu kłodzkiego.

2.2. Cele strategiczne Forum:

2.2.1. CEL STRATEGICZNY I. Działanie na rzecz ochrony i zrównoważonego kształtowania środowiska

  1. poprzez ścisłą współpracę z mieszkańcami – aby wspierać ich aspiracje do korzystania ze środowiska i krajobrazu wysokiej jakości oraz do nie ograniczanego udziału w spotkaniach konsultacyjnych dotyczących działań, które ingerują w to środowisko.
  2. poprzez współpracę ze specjalistami różnych dziedzin – aby angażować ich do sporządzania fachowych opinii, do udziału w badaniach przedprojektowych i pracach projektowych, a także w konsultacjach społecznych.

2.2.2. CEL STRATEGICZNY II. Rejestrowanie i monitorowanie wszelkich przedsięwzięć inwestycyjnych wywierających istotny wpływ na środowisko społeczne, kulturowe i przyrodnicze oraz na krajobrazziemi kłodzkiej oraz podejmowanie interwencji w przypadku planowania bądź realizowania działań mających wpływ destrukcyjny; w szczególności:

  1. wspieranie i koordynowanie działań podejmowanych przez lokalne społeczności, organizacje pozarządowe lub naukowców, reprezentowanie ich w kontaktach z instytucjami bądź firmami odpowiedzialnymi za planowanie lub realizowanie inwestycji,
  2. asystowanie w przebiegu konsultacji społecznych na każdym etapie procesu inwestycyjnego,
  3. wykazywanie konieczności, zasadności i możliwości działań respektujących uwarunkowania środowiskowe.

2.2.3. CEL STRATEGICZNY III. Rejestrowanie i monitorowanie przedsięwzięć związanych z planowaniem przestrzennym na szczeblu gminnym, powiatowym, wojewódzkim i krajowym mających istotny wpływ środowisko i krajobraz ziemi kłodzkiej; w tym: 

  1. wskazywanie zagrożeń wynikających z zapisów planistycznych – przekazywanie informacji o tych zagrożeniach lokalnej społeczności, organizacjom pozarządowym, naukowcom, mediom, 
  2. wspieranie lokalnej społeczności w kontaktach z organami władzy państwowej lub samorządowej oraz instytucjami bądź firmami odpowiedzialnymi za planowanie przestrzenne,
  3. wykazywanie konieczności, zasadności i możliwości zapisów planistycznych respektujących uwarunkowania środowiskowe, wspieranie i koordynowanie działań służących zmianie zapisów potencjalnie szkodliwych dla środowiska i krajobrazu.

2.2.4. CEL STRATEGICZNY IV. Inicjowanie działań na rzecz ziemi kłodzkiej w zakresie:

  1. ochrony zasobów środowiska kulturowego i przyrodniczego oraz krajobrazu, 
  2. zrównoważonego gospodarowania krajobrazem oraz wdrażania standardów i dobrych praktyk w tym zakresie,

oraz docieranie do osób skłonnych realizować bądź wspierać te działania: 

  1. mieszkańców i członków lokalnych organizacji pozarządowych,
  2. naukowców i ekspertów związanych z wyższymi uczelniami, stowarzyszeniami zawodowymi i innymi organizacjami pozarządowymi, 
  3. przedstawicieli lokalnych władz samorządowych.

2.2.5. CEL STRATEGICZNY V. Inicjowanie i prowadzenie działań edukacyjnych dotyczących walorów środowiskowych i krajobrazowych ziemi kłodzkiej oraz zasad, standardów i dobrych praktyk w dziedzinie zrównoważonego gospodarowania krajobrazem, a także zdobywanie poparcia środowisk opiniotwórczych dla przedsięwzięć wspieranych, inicjowanych bądź prowadzonych w interesie publicznym przez Forum.

2.3.  Cele operacyjne Forum:

2.3.1. Cele operacyjne związane z działaniami na rzecz ochrony i zrównoważonego kształtowania środowiska

2.3.1.1. CEL OPERACYJNY I.1. Sporządzenie, aktualizowanie i rekomendowanie listy niezależnych ekspertów – przedstawicieli środowisk naukowych i organizacji pozarządowych (w tym stowarzyszeń zawodowych), którzy wyrażają chęć uczestniczenia w działaniach Forum.

2.3.1.2. CEL OPERACYJNY I.2. Sporządzenie, aktualizowanie i rekomendowanie listy podmiotów – osób, organizacji pozarządowych, instytucji naukowych itp. – które powinny być włączane do procesu konsultacji społecznych prowadzonych na terenie ziemi kłodzkiej.

2.3.2. Cele operacyjne związane z rejestrowaniem i monitorowaniem przedsięwzięć inwestycyjnych.

2.3.2.1. CEL OPERACYJNY II.1. Monitorowanie inwestycji planowanych bądź realizowanych na ziemi kłodzkiej w ramach programu walki z powodzią i suszą oraz podejmowanie interwencji, które:

  1. będą służyć wstrzymaniu wszelkich działań inwestycyjnych mogących znacznie naruszać środowisko i krajobraz, w szczególności: nie dopuszczą do powstania nowych dużych i średnich zbiorników retencyjnych,
  2. doprowadzą do wykreślenia działań, o których mowa w lit. a) ze strategii, studiów i dokumentów planistycznych wszystkich szczebli organów administracji rządowej i samorządowej, 
  3. przyczynią się do sporządzenia kompletnych i rzetelnych studiów i przedprojektowych oraz koncepcji projektowych respektujących uwarunkowania środowiskowe – na potrzeby planowanych inwestycji hydrotechnicznych (takich jak zabezpieczanie koryt rzek i terenów zalewowych przed skutkami powodzi, odtwarzanie historycznych elementów małej retencji itd.).

2.3.2.2. CEL OPERACYJNY II.2. Monitorowanie inwestycji związanych z budową i modernizacją infrastruktury komunikacyjnej pod kątem ich potencjalnego destrukcyjnego wpływu na środowisko i krajobraz, w szczególności:

  1. monitorowanie planów rozbudowy dróg ekspresowych i krajowych,
  2. monitorowanie planów rozbudowy i budowy dróg powiatowych i gminnych, szczególnie pod kątem zagrożeń dla przydrożnych szpalerów drzew.

2.3.3. Cele operacyjne związane z rejestrowanie i monitorowaniem planowania przestrzennego:

2.3.3.1. CEL OPERACYJNY III.1. Przeprowadzenie analizy Planu  zagospodarowania przestrzennego Województwa Dolnośląskiego. Perspektywa 2020 oraz projektu nowej edycji planu – pod kątem potencjalnych zagrożeń dla środowiska i krajobrazu wynikających z zapisów planistycznych; postulowanie zmian tych zapisów.

2.3.3.2. CEL OPERACYJNY III.2. Uczestniczenie w procesie konsultacji społecznych przy sporządzaniu przez władze samorządowe aktów prawa mających potencjalnie istotny wpływ na przyszły stan środowiska i krajobrazu ziemi kłodzkiej. 

2.3.4. Cele operacyjne związane z inicjowaniem działań na rzecz ziemi kłodzkiej:

2.3.4.1. CEL OPERACYJNY IV.1.  Inicjowanie i udzielenie merytorycznego wsparcia dla prac badawczych związanych z ewidencjonowaniem zabytkowych struktur i elementów krajobrazu na terenie ziemi kłodzkiej:

  1. historycznej zabudowy, w szczególności na terenie wsi (także wytypowania obiektów do wpisania do Gminnej Ewidencji Zabytków i Rejestru Zabytków).
  2. historycznych alej i dróg,
  3. elementów historycznej infrastruktury technicznej związanej z gospodarowaniem rzekami i strumieniami – takich jak zabudowania młynów, tartaków, papierni itd. lub ich pozostałości, kanały młynówek, jazy i śluzy, stawy rybne, groble, obiekty małej retencji itd.,
  4. historycznej infrastruktury turystycznej i uzdrowiskowej,

2.3.4.2. CEL OPERACYJNY IV.2. Inicjowanie i udzielenie merytorycznego wsparcia dla działań związanych z tworzeniem na ziemi kłodzkiej (w szczególności na terenach wiejskich) parków kulturowych bądź innych prawnych form ochrony obszarowej dziedzictwa i przyrody (stref konserwatorskich ustanowionych w MPZP, użytków ekologicznych, obszarów Natura 2000).

2.3.4.3. CEL OPERACYJNY IV.3. Inicjowanie i udzielenie merytorycznego wsparcia dla działań związanych z ochroną struktur i elementów przyrodniczych oraz bioróżnorodności.

2.3.4.4. CEL OPERACYJNY IV.4. Inicjowanie i udzielenie merytorycznego wsparcia dla działań służących: 

  1. utrzymaniu tradycyjnego charakteru wsi kłodzkiej,
  2. tworzeniu i wdrażaniu standardów oraz dobrych praktyk w dziedzinie współczesnej architektury regionalnej.

2.3.5. Cele operacyjne związane z inicjowaniem i prowadzeniem działań edukacyjnych.

2.3.5.1. CEL OPERACYJNY V.1. Inicjowanie i udzielenie merytorycznego wsparcia dla działań edukacyjnych, w tym: wykładów / prelekcji nt. walorów środowiska kulturowego i przyrodniczego oraz krajobrazu ziemi kłodzkiej, zasad zrównoważonego gospodarowania krajobrazem.

2.3.5.2. CEL OPERACYJNY V.2. Promowanie działań edukacyjnych prowadzonych przez członków Forum – na stronie internetowej FZK i mediach społecznościowych.

Dokument przyjęty przez Forum Ziemi Kłodzkiej dnia 12 czerwca 2019.